Trong kho tàng dược liệu Đông y, tam thất là một trong những vị thuốc quý hiếm và đắt giá nhất vì sở hữu giá trị chữa bệnh vượt trội, được ví như “kim bất hoán” – nghĩa là “vàng cũng không đổi được”. Từ hàng trăm năm trước, tam thất đã là vị thuốc chủ lực trong nhiều bài thuốc Đông y, đặc biệt liên quan đến cầm máu, bổ khí huyết, tăng sức đề kháng và cải thiện sức khỏe tổng thể.

Ngày nay, cùng với sự phát triển của y học hiện đại, nhiều nghiên cứu đã làm rõ tác dụng củ a tam thất, chứng minh các hoạt chất quý trong tam thất thực sự mang lại lợi ích thiết thực cho sức khỏe con người.

Bài viết dưới đây tổng hợp 15 tác dụng của tam thất được khoa học chứng minh, giúp bạn hiểu rõ giá trị thật và cách sử dụng đúng nhất.

1. Tam thất là gì? Vì sao được gọi là “sâm tam thất”?

Tam thất (Panax Notoginseng) thuộc họ Nhân Sâm (Araliaceae) – đây chính là lý do tam thất được gọi là “anh em họ” của nhân sâm và có nhiều tác dụng sinh học mạnh mẽ tương tự nhân sâm.

Củ tam thất thường phải đủ 3–7 năm tuổi mới đạt giá trị dược tính cao nhất. Củ càng già, hàm lượng saponin càng lớn, công dụng càng mạnh.

Thành phần hoạt chất chính trong tam thất gồm:

• Saponin nhóm dammaran (nhóm ginsenoside và notoginsenoside) – hoạt chất quý giá nhất, giúp tam thất đứng đầu bảng xếp hạng dược liệu bổ khí huyết.

• Flavonoid – hoạt động như chất chống oxy hóa mạnh.

• Polysaccharide – tăng miễn dịch, tăng sức bền cơ thể.

• 15 amino acid – hỗ trợ phục hồi sức khỏe.

• Các nguyên tố vi lượng: Fe, Ca, K, Na…

Tỷ lệ saponin trong tam thất cao gấp 2–3 lần nhân sâm, nên nhiều tác dụng của tam thất vượt trội hơn cả nhân sâm trong một số lĩnh vực như cầm máu, giảm viêm, hoạt huyết.

2. 15 tác dụng của tam thất đã được khoa học hiện đại chứng minh

Dưới đây là danh sách chi tiết và phân tích sâu từng công dụng, có giải thích cơ chế và đối tượng phù hợp.

1. Tác dụng tăng cường miễn dịch

Tam thất giúp kích hoạt hệ miễn dịch tự nhiên nhờ tăng sản xuất tế bào lympho T, đại thực bào và các kháng thể IgA, IgG.

Lợi ích:

• Giảm nguy cơ nhiễm bệnh

• Tăng sức đề kháng cho người hay ốm vặt

• Hỗ trợ phục hồi sau phẫu thuật, sau sinh, sau ốm dài ngày

2. Cầm máu và tiêu máu bầm cực mạnh

Đây là tác dụng nổi tiếng nhất của tam thất, đã được ghi nhận trong cả Đông y và Tây y.

• Giúp cầm máu nhanh trong các trường hợp: chảy máu cam, ho ra máu, xuất huyết tiêu hóa nhẹ

• Giảm chảy máu sau chấn thương

• Tiêu máu bầm, giảm sưng nề

Cơ chế: Các hoạt chất trong tam thất tác động lên tiểu cầu, giúp co mạch, làm đông máu nhanh.

3. Giảm đau – Chống viêm

Notoginsenoside R1 là hoạt chất quý giúp tam thất giảm đau mạnh nhưng không gây hại dạ dày như thuốc tây.

Hiệu quả với:

• Đau khớp, viêm khớp

• Đau cơ sau vận động

• Đau do bầm tím, ngã, va đập

• Đau bụng kinh (phụ nữ)

4. Tốt cho tim mạch – Hạ mỡ máu

Tam thất được nhiều bác sĩ khuyên dùng vì:

• Giảm cholesterol xấu (LDL)

• Tăng cholesterol tốt (HDL)

• Ngăn hình thành mảng xơ vữa mạch

• Tăng lưu thông máu đến tim và não

Đặc biệt, tam thất giúp giảm đau thắt ngực, giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim.

5. Ổn định huyết áp

Tam thất giúp thành mạch đàn hồi tốt hơn, cải thiện tuần hoàn, từ đó ổn định huyết áp cho người bị:

• Huyết áp cao

• Huyết áp thất thường do stress

• Huyết áp thấp do khí huyết kém

6. Tăng lưu thông máu – Bổ khí huyết

Đây là tác dụng của tam thất được ứng dụng rộng rãi trong cả y học hiện đại và các bài thuốc Đông y.

Hiệu quả rõ rệt với:

• Người thiếu máu não: hoa mắt, chóng mặt

• Người làm việc trí óc, ngồi lâu

• Người lớn tuổi tuần hoàn kém

• Người bị tê bì chân tay

7. Hỗ trợ điều trị bệnh dạ dày – giảm viêm loét

Tam thất giúp:

• Giảm acid dạ dày

• Làm lành vết loét

• Giảm viêm niêm mạc

• Giảm chảy máu dạ dày nhẹ

Cơ chế là nhờ khả năng kháng viêm + tăng tuần hoàn máu giúp hồi phục mô tổn thương.

8. Chống oxy hóa – làm chậm lão hóa

Tam thất giàu flavonoid và saponin, giúp:

• Chống lão hóa tế bào

• Hạn chế hình thành sắc tố melanin

• Giảm nám, tàn nhang

• Tăng đàn hồi da

Phụ nữ sau 30 tuổi dùng tam thất rất hiệu quả cho da và sức khỏe.

9. Bảo vệ gan – thải độc tốt hơn

Tam thất có tác dụng giảm men gan, bảo vệ gan khỏi tổn thương do:

• Rượu bia

• Hóa chất độc hại

• Thuốc tây uống lâu dài

Đồng thời giúp gan thải độc nhanh hơn.

10. Giúp ngủ sâu – Giảm căng thẳng

Nhờ tác dụng an thần nhẹ, tam thất giúp:

• Ngủ sâu giấc

• Giảm lo âu, stress

• Tăng chất lượng giấc ngủ ở người lớn tuổi

Không gây nghiện như thuốc ngủ tây y.

11. Tăng cường sinh lý nam và nữ

Tam thất giúp:

• Tăng lưu thông máu vùng sinh dục

• Cải thiện ham muốn

• Tăng khả năng thụ thai

• Hỗ trợ điều hòa kinh nguyệt

Với nam giới, tam thất còn giúp cải thiện sinh lực và sức bền.

12. Hỗ trợ bệnh nhân ung thư

Tam thất không phải thuốc chữa ung thư nhưng được khoa học chứng minh có thể:

• Ức chế sự phát triển tế bào ung thư

• Tăng hiệu quả hóa trị

• Giảm mệt mỏi và tác dụng phụ trong quá trình điều trị

13. Tăng thể lực – Chống mệt mỏi

Polysaccharide và saponin giúp:

• Tăng năng lượng cho cơ thể

• Hồi phục nhanh sau lao động nặng

• Tăng sức bền cho vận động viên

14. Hỗ trợ phụ nữ sau sinh hồi phục nhanh

Tác dụng gồm:

• Cầm máu

• Bổ huyết

• Giảm đau

• Tăng sức khỏe tổng thể

• Rút ngắn thời gian hồi phục

Tuy nhiên cần dùng đúng liều và theo hướng dẫn.

15. Ổn định đường huyết

Tam thất làm giảm đường máu sau ăn và hỗ trợ người:

• Tiền tiểu đường

• Tiểu đường type 2

• Người thừa cân béo phì

• Người rối loạn chuyển hóa

3. Cách dùng tam thất đúng – chuẩn – an toàn

Liều lượng khuyến nghị:

• Người lớn: 2–4g/ngày

• Không dùng quá 8–10g/ngày

Các cách sử dụng phù hợp:

• Bột tam thất uống với nước ấm

• Tam thất ngâm mật ong

• Sắc uống cùng các vị thuốc bổ khí huyết

• Ngâm rượu (cho nam giới hoặc người đau nhức xương khớp)

Đối tượng không nên dùng:

• Phụ nữ mang thai

• Người đang chảy máu nhiều

• Người bị nhiệt quá mạnh

Tác dụng của tam thất vô cùng đa dạng: cầm máu, giảm đau, chống viêm, ổn định huyết áp, tăng sức đề kháng, hỗ trợ tim mạch, làm đẹp da, chống lão hóa, cải thiện sinh lý và tốt cho người đang điều trị bệnh.

Tuy là thảo dược quý nhưng cần sử dụng đúng liều, chọn tam thất đúng chuẩn, đúng tuổi để đạt hiệu quả tốt nhất.